Azərbaycanda xarici valyutaya tələbin əhəmiyyətli dərəcədə azalması, bazarda isə valyuta təklifinin artması fonunda Azərbaycan Mərkəzi Bankı (AMB) valyuta alışları həyata keçirib. Nəticədə 2026-cı ilin yanvar–sentyabr aylarında Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatları 33,4% artaraq 15 milyard 400 milyon ABŞ dollarına çatıb.

Marja.az xəbər verir ki, bu barədə Azərbaycan Mərkəzi Bankının faiz dəhlizinin parametrlərinə dair 29 oktyabr 2026-cı il tarixli press-relizində bildirilir.

Hesabat dövründə Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatları təxminən 3 milyard 900 milyon dollar artıb. İlin əvvəlində ehtiyatların həcmi təxminən 11 milyard 544 milyon dollar təşkil edirdi.

Mərkəzi Bankın məlumatına görə, 2026-cı ilin ötən dövründə Azərbaycanın valyuta bazarında təklif tələbi əhəmiyyətli dərəcədə üstələyib. Bu tendensiya həm nağd, həm də qeyri-nağd valyuta bazarında müşahidə edilib.

Xüsusilə diqqətçəkən məqam əhalinin xarici valyuta əməliyyatlarında satışın alışdan çox olmasıdır.

Belə ki, 2026-cı ilin yanvar–sentyabr aylarında valyuta mübadilə məntəqələrinin müştərilərdən aldığı nağd xarici valyutanın həcmi onlara satdığı valyutanın həcmindən 759 milyon ABŞ dolları çox olub.

Bu göstərici əhalinin və digər müştərilərin nağd xarici valyuta satışlarının alışları üstələdiyini göstərir.

Əmanətlərin dollarlaşması azalıb

Valyuta bazarında müşahidə edilən digər mühüm dəyişiklik əhalinin bank əmanətlərində xarici valyutanın payının azalmasıdır.

Mərkəzi Bankın məlumatına görə, rezident fiziki şəxslərin əmanətlərinin dollarlaşma səviyyəsi son 12 ayda 3,3 faiz bəndi azalaraq 2026-cı ilin sentyabrında 25,7%-ə düşüb.

Bu göstərici 2025-ci ilin sentyabrında 29% təşkil edirdi.

Beləliklə, əhalinin bank əmanətlərində manatla yerləşdirilən vəsaitlərin payı artıb, xarici valyutada saxlanılan əmanətlərin payı isə azalıb.

Dollarlaşma səviyyəsinin azalması manatla əmanətlərin nisbi cəlbediciliyinin yüksəlməsi ilə uyğun gəlir. Bununla belə, göstərici təkbaşına əmanətçilərin davranışındakı dəyişikliyin bütün səbəblərini müəyyən etməyə imkan vermir.

Azərbaycanın xarici ticarətində 10,5 milyard dollarlıq müsbət saldo yaranıb

Mərkəzi Bank ölkənin xarici sektor göstəricilərinin əlverişli olaraq qaldığını bildirib.

Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına əsasən, 2026-cı ilin yanvar–sentyabr aylarında Azərbaycanın xarici ticarətində 10 milyard 500 milyon ABŞ dolları məbləğində müsbət saldo qeydə alınıb.

Bu, ölkənin mal ixracından əldə etdiyi gəlirlərin idxala çəkdiyi xərcləri həmin məbləğdə üstələdiyini göstərir.

Eyni zamanda, ölkəyə daxil olan pul baratları ilə ölkədən göndərilən vəsaitlər arasındakı müsbət fərq də əhəmiyyətli dərəcədə artıb.

İlkin məlumatlara görə, 2026-cı ilin ilk 9 ayında pul baratları üzrə müsbət saldo 830 milyon 500 min ABŞ dolları təşkil edib.

Bu göstərici 2025-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 70% artıb.

Hesablamalara əsasən, ötən ilin eyni dövründə pul baratlarının müsbət saldosu təxminən 488 milyon 500 min ABŞ dolları olmuşdu. Beləliklə, bir ildə artım təxminən 342 milyon dollar təşkil edib.

Mərkəzi Bank ölkəyə valyuta daxilolmaları üzrə proqnozlarını yüksəldib

Xarici sektorda əlverişli meyillər Mərkəzi Bankın Azərbaycanın tədiyə balansı ilə bağlı proqnozlarına da təsir göstərib.

AMB əsas ixrac məhsullarının qiymətlərinin yüksək qalmasını, həmçinin qeyri-neft-qaz məhsulları və xidmətləri ixracında müsbət tendensiyaların davam etməsini nəzərə alaraq 2026 və 2027-ci illər üzrə cari əməliyyatlar hesabının profisiti proqnozlarını yüksəldib.

Yenilənmiş proqnoza əsasən, 2026-cı ildə Azərbaycanın cari əməliyyatlar hesabında 8 milyard 500 milyon ABŞ dolları məbləğində profisit gözlənilir. Bu, ümumi daxili məhsulun 10%-dən çoxuna bərabərdir.

2027-ci ildə isə cari əməliyyatlar hesabının 5 milyard 400 milyon ABŞ dolları profisitlə yekunlaşacağı proqnozlaşdırılır. Bu məbləğ ÜDM-in 6%-dən çoxuna uyğun gəlir.

Beləliklə, Mərkəzi Bankın proqnozlarına əsasən, cari əməliyyatlar hesabının müsbət saldosu 2027-ci ildə 2026-cı illə müqayisədə 3 milyard 100 milyon dollar və ya təxminən 36,5% azalacaq.

Buna baxmayaraq, hər iki ildə ölkəyə daxil olan valyuta axınlarının xaricə yönələn ödənişləri üstələyəcəyi gözlənilir.

Valyuta bazarında təklif üstünlüyü manatın sabitliyini dəstəkləyir

Mərkəzi Bankın açıqladığı göstəricilər Azərbaycanın valyuta bazarında təklifin tələbdən yüksək olduğunu göstərir. Nağd xarici valyutanın satışlarının alışları üstələməsi, əmanətlərin dollarlaşmasının azalması və xarici ticarətdə yüksək müsbət saldonun qorunması valyuta bazarında tələb-təklif balansını dəstəkləyən amillərdir.

Belə şəraitdə Mərkəzi Bankın valyuta alışları bazardakı izafi xarici valyuta təklifinin bir hissəsini udmaqla yanaşı, rəsmi ehtiyatların artırılmasına imkan yaradır. Bununla belə, ehtiyatların artımını yalnız valyuta alışları ilə izah etmək olmaz. Ehtiyatların yekun dəyişməsinə digər əməliyyatlar və qiymətləndirmə amilləri də təsir göstərə bilər.

Ümumilikdə, açıqlanan məlumatlar 2026-cı ilin ilk 9 ayında Azərbaycanın valyuta bazarında dollar qıtlığının deyil, xarici valyuta təklifinin üstünlük təşkil etdiyini göstərir.