Türkiyədə ana müxalifət Partiyası CHP-nin Türkiyə Respublikası Mərkəzi Bankının (TCMB) ehtiyatlarındakı azalma ilə əlaqədar açıqlaması ölkədə geniş müzakirələrə səbəb olub.

Marja xəbər verir ki, CHP ötən həftə sonunda Twitter hesabından, "Kürəkəni kimlər susdurur? 128 milyard dollara nə olduğunu kimlər gizlədir?" başlıqlı bir məlumat paylaşıb. Məlumatda TCMB-nin valyuta ehtiyatının mənfi 57 milyard dollara düşdüyü və "bunların araşdırılmasını kimlər əngəlləyir?" ifadələri də yer almışdı.

TCMB'nin 56 milyar$ SWAP yükümlülüğü dikkate alındığında,
18 Şubat itibariyle,
Net rezervler (Eksi) -57 milyar$.
2019 başında bu, (Artı) +54 milyar$'dı.
İki yılda ne oldu da,
TCMB 70 sente muhtaç hale geldi?
İşte bu “devlet krizidir.”
Bunun sorumlusu kim Sn. Erdoğan? pic.twitter.com/scZsRpAZQM

— Faik Öztrak (@faikoztrak) February 22, 2021

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın kürəkəni, keçmiş maliyyə naziri Berat Albayrakın vəkili məlumat ilə əlaqdar olaraq CHP-yə 500 min lirəlik təzminat iddiası açılacağını bildirib. 

Ərdoğan isə dünən kürəkəni Berat Albayrak dövründə TCMB ehtiyatlarında baş vermiş azalmanı, "Tədiyyə balansında çətinlik yaşamamaq məqsədilə edildiyini" bildirdi, hazırda ehtiyatların 95 milyard dollar təşkil etdiyini, yenidən rekord səviyyələrə və üzərinə çıxaracaqlarını söylədi.

Ərdoğan epidemiya dövründə dalğalanmalara qarşı tədbir görmək lazım olduğunu qeyd edərək, "Bu çətin dövrdə tədiyyə  balansı tərəfində bir çətinlik ilə qarşılaşmamaq üçün planlı və  nəzarət altında valyuta əməliyyatı edildi" dedi. Satışların bazar qaydaları ərçivəsində və hüquqa uyğun olduğunu da söylədi.

Həmçinin oxu

"Valyuta ehtiyatlarının "buxarlaşması" söz mövzusu deyil"

BUXARLAŞMIŞ 128 MİLYARD DOLLAR

Albayrakın vəzifəsini tərk etdiyi 2020-ci ilin Noyabr ayının əvvəlində tətbiq olunan qeyri-ənənəvi siyasətlər ilə TCMB özünə aid ehtiyatlarının böyük hissəsini itirmişdi. Bankirlərin hesablamasına görə, TCMB iki ildə təxminən 128 milyard dollar ehtiyat itirib. TCMB-nin ehtiyatlarındakı itki yerli banklarla reallaşdırılan "swap"lar səbəbilə cəmi ehtiyatlara eyni həcmdə əks olunmayıb. TCMB-nin məlumatlarına görə, bankın cəmi ehtiyatı 2019-cu ilin sonunda təxminən 80 milyard dollar, son  məlumat olan 12 Fevral 2021-də 53.7 milyard dollar olub. Lokal banklarla aparılan "swap" miqdarı isə eyni dövrdə təxminən 40 milyard dollar olub. Ərdoğanın dünən tələffüz etdiyi 95 milyard dollar, 53.7 milyard dollar valyuta ehtiyatı və 42 milyard dollar qızıl ehtiyatının cəmindən ibarətdir.  

Türkiyə mətbuatı yazır:

TCMB məlumatlarına görə, cəmi ehtiyatlar (qızıl, valyuta və kommersiya banklarının məcburi ehtiyat norması ilə Mərkəzi Bankda olan vəsaitləri) 2019-cu ilin sonunda təxminən 80 milyard dollar ikən 2020-ci ilin  Fevral ayında 53.7 milyard dollar təşkil etmişdi. Prezident Tayyib Ərdoğanın dünən "Mərkəzi Bankın 95 milyard dollar valyuta  ehtiyatı var" ifadəsi, 53.7 milyard dollar cəmi valyuta ehtiyatı və 42 milyard dollarlıq qızıl ehtiyatının cəmindən ibarətdir. CHP-nin hesablamalarında isə, Mərkəzi Bankın  son 2 ildə təxminən 128 milyard dollarlıq ehtiyat itirdiyi qeyd edilir.

Bir ildə valyuta  ehtiyatlarındakı azalmanın 65.5 milyard dollar olduğunu hesablayan Altınbaş Universitetinin  müəllimi professor Hayri Kozanoğlu bunları söyləyib: "2021-ci ilin əvvəli etibarı ilə hesablama aparsaq Mərkəzi Bankın 43.9 milyard dollar qızıl, 48.7 milyard dollar valyuta olmaqla cəmi 92.6 milyard dollara sahib olduğu məlum olur. Xalis rəqəmlərlə qızıl 32.4 milyard dollar, valyuta ehtiyatı mənfi 18.8 milyard dollardır, xalis beynəlxalq ehtiyatlar isə 13.6 milyard dollar təşkil edir.

Swap yolu ilə 5.8 milyard dollar qızıl, 54.9 milyard dollar valyuta, cəmi 60.7 milyard dollar borc alındığı görülür. Swaplar xaric Xalis Ehtiyat Mövqesi mənfi 47.1 milyard dollar olur. Ötən il 18.4 milyard dollarla başlanıb mənfi 47.1 milyard dollarla bağlanırsa 1 ildə valyuta ehtiyatlarında 65.5 milyard dollar azalma görülür."