Bank sektorunda kredit risklərinin daha effektiv idarə olunması, borcalanların ödəmə qabiliyyətinin etibarlı qiymətləndirilməsi və prudensial tələblərin mövcud risklərə uyğunlaşdırılması məqsədilə Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının İdarə Heyətinin 15 sentyabr 2026-cı il tarixli, 39/3 nömrəli Qərarı ilə “Aktivlərin təsnifləşdirilməsi və mümkün zərərlərin ödənilməsi üçün xüsusi ehtiyatların yaradılması Qaydası”nda, “Kredit riskləri, o cümlədən iri kredit riskləri ilə bağlı prudensial normativ və tələblərə dair Qayda”da və “Banklarda kredit risklərinin idarə edilməsi Qaydası”nda dəyişikliklər təsdiq edilib.

 Bu, Mərkəzi Bankın yaydığı məlumatda bildirilir.

Qeyd edilib ki, dəyişikliklər kredit risklərinin qiymətləndirilməsi və idarə olunması çərçivəsinin təkmilləşdirilməsinə, kreditləşmə prosesində tətbiq olunan yanaşmaların risk səviyyəsi ilə daha sıx uzlaşdırılmasına yönəlib. Bu çərçivədə davranış modelləri əsasında kreditləşmə üzrə tələblər və həmin kreditlər üzrə ehtiyatlandırma yanaşmaları təkmilləşdirilib. Məqsəd borcalanların ödəmə qabiliyyətinin daha etibarlı məlumatlar əsasında qiymətləndirilməsi, risklərin adekvat nəzərə alınması və prudensial tələblərin mütənasibliyinin artırılmasıdır. Eyni zamanda, bu yanaşma risklərin effektiv idarə olunmasını təmin etməklə bankların kreditləşmə imkanlarının dəstəklənməsinə xidmət edir.

Həmçinin oxu

Nisyə satışla məşğul olan şirkətlərə verilən kreditlərlə bağlı yeni tələb

Qeyd edilib ki, digər dəyişikliklər aktivlərin təsnifləşdirilməsi zamanı risklərin daha dolğun nəzərə alınmasına, eləcə də nisyə mal alqı-satqısı ilə məşğul olan şəxslərin kredit öhdəlikləri üzrə məlumatların qiymətləndirilməsi yanaşmalarının təkmilləşdirilməsinə yönəlib. Bununla yanaşı, istehlak kreditləşməsində zaminlik mexanizminə dair tələblərdə risklərin daha effektiv idarə olunması, borc öhdəliklərinin dayanıqlılığının qorunması və kredit təminatının etibarlılığının artırılması prinsipləri əsasında təkmilləşdirilib.

"Qəbul edilmiş dəyişikliklər borcalanların ödəmə qabiliyyətinin daha etibarlı məlumatlar əsasında qiymətləndirilməsinə, davranış modellərindən irəli gələn risklərin daha səmərəli idarə olunmasına və bank sektorunda dayanıqlı kreditləşmə mühitinin dəstəklənməsinə yönəlib", - məlumatda bildirilir.

Dəyişikliklər 9 noyabr 2026-cı il tarixindən qüvvəyə minəcəkdir.

Təsdiq olunmuş dəyişiklikləri aşağıdakı keçid vasitəsilə nəzərdən keçirmək mümkündür:

https://e-qanun.az/framework/62730

Azərbaycanda kredit götürənlər və zaminlər üçün yeni tələblər müəyyən edildi – 70% və 90% hədləri tətbiq olunacaq

Azərbaycan Mərkəzi Bankı bankların kredit verməsi, borcalanların gəlirlərinin qiymətləndirilməsi, zaminlik və kreditlərin risk səviyyəsinə uyğun təsnifləşdirilməsi qaydalarına dəyişiklik edib. Yeni tələblər xüsusilə istehlak kreditlərinə zamin duran şəxslərə, davranış modelləri əsasında kredit alan müştərilərə və nisyə satışla məşğul olan sahibkarlara təsir göstərəcək.

Marja.az xəbər verir ki, dəyişikliklər Azərbaycan Mərkəzi Bankının İdarə Heyətinin 15 sentyabr 2026-cı il tarixli, 39/3 nömrəli qərarı ilə təsdiqlənib.

Qərarla üç normativ sənədə – “Aktivlərin təsnifləşdirilməsi və mümkün zərərlərin ödənilməsi üçün xüsusi ehtiyatların yaradılması Qaydası”na, “Kredit riskləri, o cümlədən iri kredit riskləri ilə bağlı prudensial normativ və tələblərə dair Qayda”ya və “Banklarda kredit risklərinin idarə edilməsi Qaydası”na dəyişikliklər edilib.

Yeniliklərin əsas məqsədi kredit risklərinin düzgün qiymətləndirilməsi, borcalanların real ödəmə qabiliyyətinin müəyyənləşdirilməsi və bankların mümkün kredit itkilərinə qarşı daha adekvat ehtiyat yaratmasının təmin edilməsidir.

İstehlak kreditlərinə zamin duran şəxslər üçün 70 faizlik hədd

Dəyişikliklərin mühüm istiqamətlərindən biri istehlak kreditləri üzrə zaminlik mexanizmi ilə bağlıdır.

Yeni tələbə əsasən, istehlak krediti üzrə təminat qismində zaminlik təqdim edildikdə zaminin borcunun gəlirinə nisbəti (BGN) əmsalı 70 faizdən yüksək olmamalıdır.

BGN əmsalı şəxsin mövcud və nəzərə alınmalı borc öhdəliklərinin onun gəlirinə nisbətini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.

Bu, bankların zaminin maliyyə vəziyyətini qiymətləndirərkən onun öz kredit öhdəliklərini və gəlirlərini də nəzərə almasını tələb edir.

Məsələn, aylıq xalis gəliri 1000 manat olan şəxs üçün 70 faizlik BGN həddi 700 manata bərabərdir. Lakin konkret zaminlik üzrə əmsalın hesablanması müvafiq normativ metodologiyaya uyğun aparılmalıdır.

Yeni qayda zaminin borc yükünün həddindən artıq artmasının və əsas borcalanın öhdəliyini yerinə yetirmədiyi halda zaminin də maliyyə çətinliyi ilə üzləşməsinin qarşısını almağa yönəlib.

Banklar müştərilərin gəlirlərini müəyyən edərkən yeni qaydaya əməl edəcəklər

Dəyişikliklər bankların davranış modelləri əsasında kredit verməsinə də təsir göstərəcək.

Davranış modeli müştərinin dövriyyəsi, xərcləri və digər maliyyə məlumatları əsasında onun gəlirinin proqnozlaşdırılması üçün istifadə olunan metoddur.

Yeni tələbə görə, borcalanın gəlirlərini müvafiq sənədlər və ya dövlət informasiya sistemlərindən əldə edilən məlumatlar əsasında müəyyən etmək mümkündürsə, bank həmin gəlirin əvəzinə davranış modelinin proqnozlaşdırdığı gəlirdən istifadə edə bilməyəcək.

Bu zaman gəlirin müəyyənləşdirilməsi üçün əməkhaqqı arayışı, təqaüd, pensiya və müavinət ödənişlərini təsdiqləyən sənədlər, depozit faizləri haqqında bank arayışı və digər təsdiqedici məlumatlar əsas götürüləcək.

Beləliklə, rəsmi mənbələrlə təsdiqlənə bilən gəlir göstəricilərinə üstünlük veriləcək.

Dəyişiklik bankların kredit qərarlarını yalnız statistik proqnozlara deyil, mümkün olduğu hallarda sənədlə təsdiqlənmiş məlumatlara əsaslandırmasını nəzərdə tutur.

Nisyə satışla məşğul olan şirkətlərin kreditləri üzrə 90 faizlik uyğunluq meyarı

Yeni tələblər nisyə mal alqı-satqısı ilə məşğul olan hüquqi şəxslərə və hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti göstərən fiziki şəxslərə verilən kreditlərə də aiddir.

Banklar belə sahibkarların nisyə satış portfelinin ümumi həcmi və alıcılarının sayı barədə banka təqdim etdikləri məlumatları kredit bürolarına təqdim edilmiş müvafiq məlumatlarla müqayisə edəcəklər.

Bu göstəricilərdən hər hansı biri üzrə uyğunluq 90 faizdən aşağı olduqda həmin hal kreditin risk təsnifatında nəzərə alınacaq.

Məsələn, nisyə satış portfeli üzrə banka təqdim olunan məlumatlarla kredit bürosunun məlumatları arasında əhəmiyyətli uyğunsuzluğun aşkar edilməsi bank üçün əlavə risk göstəricisi hesab edilə bilər.

Bu mexanizmin tətbiqi nisyə satışla məşğul olan sahibkarların kredit portfelləri barədə təqdim etdikləri məlumatların etibarlılığının qiymətləndirilməsini gücləndirəcək.

Davranış modeli əsasında verilən kreditlərin təsnifləşdirilməsi dəyişir

Qərarla davranış modeli əsasında verilən kreditlərin aktivlərin təsnifləşdirilməsi qaydasına da dəyişiklik edilib.

Normativ sənəddə bu kreditlərin verildiyi anda minimum hansı risk kateqoriyasına aid edilməsini müəyyən edən yanaşma yenilənir. Dəyişiklikdə “əlavə risklərə məruz standart aktiv” ifadəsinin “nəzarət altında olan aktiv” ifadəsi ilə əvəzlənməsi nəzərdə tutulur.

Bu məsələ bankların kredit portfeli üzrə yaratdığı ehtiyatlarla əlaqəlidir. Kreditin aid edildiyi təsnifat kateqoriyası bankın mümkün zərərlər üçün ayırmalı olduğu ehtiyatın hesablanmasında əhəmiyyət daşıyır.

Beləliklə, dəyişiklik davranış modeli əsasında kreditləşmə zamanı tətbiq edilən prudensial yanaşmanın yenilənməsinə xidmət edir.

Balansdan silinmiş kreditlər də hesablamalarda nəzərə alınacaq

Digər yenilik davranış modeli əsasında verilmiş və son 12 ay ərzində bankın balansından silinmiş kreditlərlə bağlıdır.

Dəyişikliyə əsasən, müəyyən edilmiş kredit məbləğinin hesablanması zamanı bu cür kreditlərin də nəzərə alınması nəzərdə tutulur.

Bu yanaşma bankların davranış modeli əsasında kreditləşmə fəaliyyətini qiymətləndirərkən yalnız balansda qalan kreditlərə deyil, əvvəlki dövrdə balansdan silinmiş müvafiq kreditlərə də diqqət yetirməsinə imkan verəcək.

Nəticədə bankların risk göstəricilərinin kredit portfelinin əvvəlki itkiləri nəzərə alınmaqla hesablanması təmin ediləcək.

Yeni tələblər bütün əvvəlki kreditlərə avtomatik tətbiq edilməyəcək

Qərarda dəyişikliklərin tətbiq dairəsi ilə bağlı keçid müddəaları da nəzərdə tutulub. Yeni tələblər, müvafiq istisnalar nəzərə alınmaqla, qüvvəyə mindikdən sonra yaranan kredit tələblərinə şamil olunacaq. Bu baxımdan qaydaların dəyişməsi əvvəllər bağlanmış bütün kredit və zaminlik müqavilələrinin avtomatik olaraq yeni şərtlərlə əvəz edilməsi demək deyil.

Mərkəzi Bankın 13 oktyabr 2026-cı il tarixli məlumatına əsasən, dəyişikliklər 9 noyabr 2026-cı il tarixindən qüvvəyə minəcək.